Haber Detayı
20 Şubat 2021 - Cumartesi 19:22
 
EMEKLİLİKTE (YOLUNDA AYAKLARI) 'YAŞA' TAKILANLAR
Emeklilikte Yaşa Takılanlar ne istiyor? Ortada bir hak kaybı var mı? Devletin bakışı ne? Siyasetçilerin değerlendirmeleri nasıl? Emeklilikte Yaşa Takılanlar hakkında bilmek istediklerinizi sizin için derledik.
EKONOMİ Haberi
EMEKLİLİKTE (YOLUNDA AYAKLARI) 'YAŞA' TAKILANLAR

Polat YILMAZ Haberi...

SONTELGRAF/AFYONKARAHİSAR - Emeklilikte Yaşa Takılanlar ne istiyor? Ortada bir hak kaybı var mı? Devletin bakışı ne? Siyasetçilerin değerlendirmeleri nasıl?

Emeklilikte Yaşa Takılanlar hakkında bilmek istediklerinizi sizin için derledik.

 

SORULARLA EYT

1- EYT NEDİR?

 

1998’da işe giren bir işçinin 2023 yılında emekli olma hakkına sahipken, birkaç yıl sonra çıkarılan bir yasa ile emekliliğinin 15 yıl sonraya 2038 yılına ertelenmesi... 

 

2- YASA KİMLERİ KAPSADI?

 

Getirilen yaş şartı sadece yeni işe girenleri değil, eski çalışanları da kapsadı.

 

3- EYT’LER NEDEN YAŞA TAKILDI?

 

1999’da DSP, ANAP ve MHP koalisyon hükümeti 4447 sayılı Kanun emeklilik için gerekli olan iki şarta üçüncü bir şart olan yaş sınırını getirdiği için.

 

4- YAŞ ŞARTI NEDİR?

 

Her çalışanlar belli kriterleri yerine getirmek zorunda. Kadınlar 58, erkekler 60 yaşında, 7000 gün prim şartıyla emekli olabilecek.   

Bu sorulara ilk başta "Elbette emeklilik istiyorlar" deyip geçmek mümkün.

Ancak. EYT konusu ciddi bir sorun haline gelmiş durumda.

Olayın kapsadığı alan da rakamlar da çok büyük. Rakamlar çelişkili olmasına rağmen kendilerini EYT'liler, yani "Emeklilikte Yaşa Takılanlar" olarak tanımlayanların 6 milyon civarında oldukları tahmin ediliyor.

 

EYT'liler, işe girdiklerinde yürürlükte olan yasalara göre emekli olmak için gereken prim sayısını dolduran insanlar. Şimdiki durumları değişen yasalarla ""Emekli olma yaşları gelmediği için emekli olamayanlar" kategorisinde yer alıyor.

 

Uzun zamandır gündemde olan bu kesim günden güne büyüyor. Peki, ortada bu kadar büyük bir sorun varken EYT'liler ne diyor, devlet ne diyor?

 

'Sorun kaynak değil tercih' görüşünü savunanlar'  "İlgili kurumlar  yani bakanlık, sendikalar, SGK , siyasi partiler ve EYT'lilerin katılımı ile tartışılması ve makul bir çözüm bulunması gerekir" görüşünü dillendiriyor.

 

• Şu anda taraflar çözüm odaklı bir noktada buluşabilmiş değil. Devlet kaynak yetersizliğini ortaya koyup, "zorunluluktan" görüşünü savunuyor.

 

• EYT'lilerin büyük bölümüne göre ise oyun başladıktan sonra kural değiştirildi.

PEKİ, TARAFLARIN GÖRÜŞÜ HANGİ DÜZLEMDE YOĞUNLAŞIYOR?

 

EYT'LİLERİN GÖRÜŞÜ NE YÖNDE

 

Kendilerini "Emeklilikte Yaşa Takılanlar" (EYT) olarak tanımlayanlar, emekliliği hak ettiklerini, yasanın, hukukta yeri olmayan bir şekilde geriye işletildiğini ve haklarının yenildiğini ileri sürüyor.

Söylenildiği gibi Türkiye'nin genç emekliler ülkesi olmadığını söylüyorlar. Emeklilikten sonraki yaşam beklentisinde, Türkiye'nin Avrupa ve OECD ülkeleri arasında alt sıralarda bulunduğunu rakamlarla ortaya koyuyorlar.

EYT olduğu için halen çalışanlar, çalışmak zorunda kalanlar, işsiz evde oturanlara göre ise bu bir hak gaspı, oyun başlatınca oyunun kuralını değiştirmek. Onlara göre, düzenleme öyle yapılmıştı ki yaş sınırı çalışma hayatına daha önceden girmiş olanlara da uygulanmaya başlandı. Oysa sadece kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işe başlayanlara uygulanması gerekiyordu.

Giderek daha örgütlü bir mücadele yürütüyorlar. Bu yüzden taraflar ortak bir zeminde asla buluşmuyor, buluşamıyor.

 

DEVLETİN GÖRÜŞÜ NE YÖNDE

 

Devletin konuya yaklaşımı ise çok basit; SGK zararda, para yok.

Sosyal Güvenlik Kurumu'nun açığı her yıl artıyor. 2017 yılında bütçeden SGK’ya yapılan transfer 132.4 milyar, 2018’de 148.3, 2019'da 192 olan bütçeden transfer 2020’de ise 220 milyara ulaştı. "Kara delik" sıfatı yakıştırılan kuruma bu yıl hazineden aktarılacağı öngörülen para 250 milyarı (eski parayla katrilyon) geçecek.

Aile, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2021 yılı bütçe kitapçığına göre, bu yıl SGK’ya bütçeden yapılan toplam transferlerin 259 milyar TL’ye ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu rakamın ileriki yıllarda daha da yükseleceğini kestirmek güç değil.

 

1 EMEKLİYE 1,79 ÇALIŞAN BAKIYOR

 

Çalışanların, emeklileri finanse etmesine aktif-pasif oranı deniyor. Bu konuda ideal oran 4 çalışanın bir emekliyi finanse etmesi. Bizde hiçbir zaman bu oranlara çıkılamadı ama 2000’lerde bu oran 2 iken bugün 1.79’larda. Yani, 1.79 çalışandan alınan primler ile sadece bir emekliyi finanse ediliyor.

 

2014 yılında emekli aylıklarının GSYH’ya oranı yüzde 7,1 iken, 2018’de bu oran yüzde 8,1'e çıkmış;   2021’de ise beklentinin yüzde 10'u geçeceği yönünde.

 

Emekli olanlar çalışırken aldıkları maaşın tamamını emekliliklerinde alamıyor. Aylık bağlama oranı sigortalının statüsüne göre yüzde 50 ile yüzde 70 arasında değişiyor.

 

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı Zehra Zümrüt Selçuk, "emeklilikte yaşı tutmayanlar" kavramını kullanmayı tercih ettiklerini belirtiyor.

 

NASIL BAŞLADI?

 

Nedeni anlamak için bundan 30 yıl önceye gitmek gerekiyor. 

 

21 Ekim 1991.

 

Erken genel seçim yapıldı. Süleyman Demirel'in DYP'si Erdal İnönü'nün SHP'si ile ortak iktidara geldi.  "'Bu fötr şapkayla 6 defa gittim, 7 kere geldim" diyerek devleti iyi bildiğini söyleyen Süleyman Demirel, işbaşı yaptı.

 

Yıl 1992.

 

Sosyal Sigortala Kurumu (SSK), (şimdiki Sosyal Güvenlik Kurumu-SGK) merkezi bütçeden hiç para almadığı gibi birçok ödemeyi kendisi yapıyordu.

 

Kendisine ait hastanelerini de borçsuz işletiyordu. Yani kendi kendine yeten bir kurum olan SSK tüm emekli aylığı ödemelerini ve sağlık harcamalarını, topladığı primlerden karşılayabiliyordu.

 

Hatta devlete bazı konularda para biler aktarıyordu. Bu yıl erken emeklilik yasası çıkarıldı. Sonradan "Bebekler dahi emekli edildi" şeklinde eleştirilecek bu yasa ile emeklilikte temel parametre olan yaş ve hizmet süresi şartı sadece hizmet süresine indirildi.

 

Kadınlar için 20, erkekler için 25 yıl sigortalılık süresi ve 5000 günlük prim ödeme gün sayısı yeterli hale getirildi.

 

Bunun etkileri de hemen görülmeye başladı.

 

1991'e kadar hep kar eden ve o yılı 128 bin TL kârla kapatan SSK, 1992'deki yasanın ardından zarar etmeye başladı. 1992'deki başlangıç zararı 2,5 milyon TL olarak hesaplandı. 

 

Yıl 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998

 

Koalisyonlar ve ekonomik kriz yılları. SSK'nın zararındaki 'şiddet' büyüyordu. 1993'te 8, 1994'te 19,3, 1995'te 81,3, 1996'da 144,3, 1997'de 336, 1998'de 447 milyon TL zarar etti. Şimdi bile polemik konusu olan "SSK'yı batırdı" söylemlerinin kökeni o günlere dayanır. Zira SSK Genel Müdürü Kemal Kılıçdaroğlu idi.


Yıl 1999.

 

Sonunda, Emeklilikte Yaşa Takılanlar olgusunun başlangıcı olan 1999'daki zarar 1,1 milyar TL'ye ulaştı. (ÜFE-TÜFE hesabına göre şimdinin parasıyla yaklaşık 60 milyar lira.) İktidarda DSP, ANAP ve MHP koalisyonu vardı. Bülent Ecevit Başbakandı. SSK'daki zararın boyutu büyümeye devam ediyordu, böyle gidemezdi. Koalisyon hükümeti 8 Eylül 1999 günü emeklilik yaşını yükselten 4447 sayılı kanunu çıkardı. Bu kanun 5000 prim gününü dolduran ve 18 yaşında işe giren kadınların 38, erkeklerin ise 43 yaşında emekli olmalarını sağlayan durumu ortadan kaldırdı.

Emeklilik sınırlaması getiren yasalarla emekli olabilmek için kadınlar 40 ila 58, erkeklerde ise 60’a varan ve kademeli olarak gerçekleşen yaş sınırlaması uygulaması yürürlüğe girdi.

 

Emekli olmak için prim ödemek yetersiz hale gelirken, aynı zamanda da belli yaşa ulaşmış olmak zorunlu hale geldi.

 

8 Eylül 1999'dan sonra işe girenlerde emeklilik yaşını kadınlarda 58'e, erkeklerde 60'a çıkarıldı.

Yapılan yasal değişiklikle emeklilik şartları zorlaştırıldı ve hem emeklilik yaşı hem de emeklilik için ödenecek prim gün sayısı artırıldı.

Bu kanunla da EYT sorunu doğmuş oldu. 

Muhalefetteki DYP ve RP, yasayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. Mahkeme kademeli geçiş hükümlerini “adil, makul ve ölçülü” bulmayarak iptal etti. 

 

YIL 2002

 

23 Mayıs 2002’den geçerli olmak üzere yeni bir kademeli geçiş takvimi kabul edildi. Geçiş koşulları 20 ve 25 yıllık sigortalılık koşullarını korudu; ancak yeni sistem kadınlarda 40-56 arası, erkeklerde de 44-58 arası değişen yaş koşulu ile 5000 ile 5975 gün arası değişen prim gün koşulu getirdi.

 

Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aziz Çelik, bu yasanın çalışanlarda mağduriyet yarattığını ileri sürüyor.

Çelik'in ifadeleri şöyle: "Yasanın çıktığı 2002'de 2-3 yıllık bir erkek sigortalı çalışanı ele alalım. Bu işçi eski sisteme göre 43 yaşında emekli olabilecekti. Kademeli geçişle bu işçinin emekliliği 15 yıl gecikmiş oldu. Aynı tarihte 2-3 yıllık kadın işçi için bu süre 18 yıl oldu. Kuşkusuz 38 ve 43 yaşında emeklilik kademeli olarak değişmeliydi ancak başka bir sistemle işe başlayıp emekliliği 15-18 yıla kadar gecikenlerin büyük mağduriyet yaşadığı açıktır."

 

YIL 2008

 

AK Parti iktidarının reform yıllarıydı. Başbakan, Recep Tayyip Erdoğan'dı. Yeni bir düzenleme daha yapılarak, 30 Nisan 2008 tarihinden sonra işe başlayanlar için kademeli sistem getirildi ve 2048’de emeklilik yaşı 65’e çekildi.

 

Tüm bu yasal süreçlerin sonucunda Türkiye, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) kavramıyla tanıştı.

 

Sendikalar yaratılacak mağduriyete dikkat çekerken, çalışanlar ise yasanın geriye dönük işletilmesindeki hukuksuzluğu anlatmaya çalıştı.

 

Şimdi kimilerine 6, kimilerine göre bundan da fazla EYT'li var. Bunar, kendilerine "EYT mağdurları" demeyi uygun buluyorlar.

Yaklaşımları ise şu: "Biz erken emeklilik istemiyoruz. Yasanın geriye işlemesi sonucu elimizden alınan hakkımız olan emekliliği ve insanca yaşanabilecek bir emeklilik maaşı istiyoruz."

 

Yıl 2015

 

Bugün ülkede “Emeklilikte Yaşa Takılanlar” adı ile mücadelelerini sürdüren dernekler, federasyonlar hatta partiler bulunuyor. İlgili yasalarla haklarının ihlal edildiğini düşünen ve yaş kriteri nedeniyle emekli olamayanlar örgütlü bir mücadeleye girişti.

Önce sosyal medya üzerinden örgütlenen EYT’liler ardından dernekleşti. Haklarını aramak isteyenler dernekleştiler. En aktiflerinden birisi Emeklilikte Yaşa Takılanlar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği bu yıl faaliyete başladı. Federasyonlar kuruldu. İllerde örgütlenildi. Şimdi de konfederasyon hazırlıkları sürüyor.

YIL 2019

 

EYT'LİLER EMEKLİ OLURSA NE OLUR?

 

Bu sorun Türkiye'nin gündemi. Siyasetten ekonomiye kadar yansımaları var.

"Bu kadar insanı bir anda emekli etmek, edebilmek bir devletin göz alacağı bir şey değil" görüşü oldukça çok taraftar bulurken,  kimi uzmanlarsa bu hesaplamaların yanlış olduğunu belirtiyor.

Bunlardan birisi olan Mali Müşavir/Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun'un hazırladığı ve 2019 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a sunulan "Halkın Çalışma Hayatında Beklentiler Raporu" EYT olayına daha farkı açıdan bakıyor.

Raporda, Emeklilikte Yaşa Takılanların (EYT) "Sayısı-Maliyeti-İşsizliğin Çözümüne Katkısı" başlıklı bölüm özetle şöyle:  

• Bugün yasa çıkarsa Emeklilikte Yaşa Takılanların tamamının emekli olması mümkün değildir.

• İlk İşe başlama tarihi stajyer ve çırak olanların her ne kadar işe başlama tarihleri 08/09/1999 öncesi olsa da emeklilikte bu kişiler emeklilik hakkı elde edemezler.

• Prim günü eksik olanlar emeklilik hakkı elde edemezler.

• Sigortalılık süresi erkeklerde 25 yıl istenir 1 Eylül 1994 sonrası sigortalı olan erkekler her ne kadar yaşını ve prim gün sayısını tamamlarsa da 25 yıllık sigortalılık süresini tamamlamadıkları için emekli olamazlar.

• Emekli sandığına tabi çalışan kadın ve erkekler emekli olduklarında çalışırken aldıkları maaşın yarısını emekli olduklarında alacaklarından emeklilik hakkından yararlanacakların oranı 10-15'ler civarında olacaktır.

• Bağ-Kur'da kadınların 20 yıl 7200 prim günü, erkeklerin ise 25 yıl 9000 prim günü tamamlayanların sayısı tüm Bağkur'lular da 25 civarındadır.

Bu durumda Emeklilikte Yaşa Takılanların Emekliliği en az 10 yıllık süreye yayılacaktır.

 

SEÇİM KAYBETSEK DE YOKUM

 

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, emeklilik için gerekli prim gün sayısını tamamladığı halde yaş şartı arttığı için emekli olamayanların taleplerini yerine getirmeyeceği mesajı verdi. 16 Kasım 2019'da Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) ile ilgili olarak en net açıklamasını yapan Erdoğan, "Ne zaman emekli olması gerekiyorsa o zaman emekli olsun" dedi.

 

"Niçin erken emeklilik? Bırakalım ne zaman emekli olması gerekiyorsa o zaman emekli olsun ve parasını alsın" diyen Erdoğan, şu kararlı duruşunu ortaya koydu: "Erken emekli olduğu zaman ideal ücreti alamayacak hem de ikinci bir iş aramak suretiyle ikinci iş ile işsizliğe öncü olacak. SGK sistemimizin çökmesini istemelerinin tek sebebi kaos ortamından kendilerine siyasi rant devşirme hesabıdır. Biz bunu yapmayacağız."

YIL 2020

• Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı Zehra Zümrüt Selçuk ise bundan 3 Şubat 2020'de Emeklilikte Yaşa Takılanlar hakkında şu değerlendirmeyi yapmıştı: "Biz Emeklilikte Yaşı Tutmayanlar’ demeyi tercih ediyoruz. EYT bekleyenlerin ortalama yaşı 48. Bu yaş dünyanın hiçbir yerinde yaşlı, çalışamaz olarak kabul edilen bir yaş değil."

 

• Selçuk, CNN Türk yayınında açıklamalarda bulundu. Dünyanın hiçbir yerinde 48 yaşındakilerin yaşlı sayılmadığını savunan Selçuk, emeklilik için 3 kriter olduğunu ifade etti.

 

• Selçuk, "Türkiye’de emeklilik maaşı alma süresi 25-30 yıl bandında, dünyaya baktığımızda bu sürenin 18-21 yıl olduğunu görüyoruz. EYT ile emekli olmak isteyenlerin, emekli olduktan sonra aslında başka bir işte çalışmak istediğini görüyoruz. Bu da emeklilik konusunda bir reforma ihtiyacımız olduğunu gösteriyor” dedi. emeklilikte 3 parametre olduğunu ve EYT’lilerin bunu karşılamadığını söyleyen bakan Selçuk, bir yıldır bu konuda sessiz.

 

ERKEN EMEKLİ Mİ OLUNUYOR?

 

• DİSK-AR tarafından yapılan araştırmaya göre Türkiye’nin “genç emekliler” ülkesi olduğu iddiası doğru değil. Emeklilerin yüzde 80’ine yakınını 55 ve yukarı yaştakiler oluşturuyor.

 Peki, erken emekli oluyorlar görüşü doğru mu?

 

• EYT'lilere karşı geliştirilmeye çalışılan argümanlardan birisi de "Türkiye'de erken emekli olunuyor" söylemleri. Oysa yapılan araştırmalara göre, emekli olduktan sonra yaşam süresi beklentisi açısından Türkiye çok gerilerde. 'Türkiye emeklilikte ortalama yaşam beklentisi açısından OECD sıralamasında 45 ülke arasında 36'ncı sırada bulunuyor.' Görüldüğü gibi emeklilikte ortalama ömür beklentisi OECD ve Avrupa ortalamasının oldukça altında.

PARTİ BİLE KURDULAR

 

Kamuoyuna "Emeklilikte Yaşa Takılanlar Partileşti" haberleri yayıldı. Aslında sayıca hayli fazlaydılar ve oylarını bir partiye kanalize edebilseler siyasette önemli bir güç elde edebilirlerdi. Bu beklentilerle EYT'lilerin partileşme çabaları kimseyi şaşırtmadı. Sonuçta aileleriyle birlikte yaklaşık 12-13 milyonluk bir kitleden söz ediliyordu.

 

EYT’lilerin sesi olmak için yola çıktıklarını ilan eden Umut Partisi kuruldu. Genel Başkan Abdülkadir Bozkurt(43) Bozkurt, “Başta EYT’lilerin sesi olmak için, son 2 yıldır siyasi çalışmalara başladım. Arkadaşlarımızla yaptığımız toplantılar sonucunda 14 Nisan 2020 tarihinde vefakar yol arkadaşlarımla Umut Partisi’ni kurduk" açıklamasını yaptı.

 

Ancak, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) Derneği Başkanı Gönül Boran Özüpak, yeni kurulan ve EYT partisi olarak lanse edilen Umut Partisi’nin kendileri ile hiçbir bağının olmadığını belirtti.

 

Özüpak, “Emeklilikte yaşa takılanların asla siyasallaşma gibi bir düşüncesi olmadı. Bizim verdiğimiz mücadele bir emek mücadelesi" dedi.

 

YIL 2021

 

CHP'nin önde gelenlerinden İstanbul Milletvekili Gürsel Tekin'in, 16 Şubat 2021'de "EYT için çözüm tarihi verdiği" yansıdı basına.

 

YouTube'dan yayın yapan E TV'de soruları yanıtlayan Tekin, EYT sorununun MHP'nin destek vermesi halinde Meclis Genel Kurulundan hemen çözülebileceğini öne sürdü.

 

Tekin, "Bu hakkı teslim edin diyoruz. Büyük olasılıkla 2022 yılında bir seçim olacağını tahmin ediyorum, 2022'de bu meseleler çok rahatlıklar çözülebilir" dedi.

SONUÇ

 

Hem Emeklilikte Yaşa Takılanların sayısı artıyor, hem SGK'nın açığı.

EYT'liler dernekler, federasyonlar imza toplayıp Cumhurbaşkanlığına teslim ettiler. Ankara ve İstanbul'da ses getiren toplantılar gerçekleştiriyorlar. Sosyal medya üzerinden seslerini duyurmak için ciddi bir çaba içine girmiş durumdalar.

 

Uzun süredir emeklilik haklarının tanınması için mücadele veren EYT'liler sık sık Meclis'e gidiyor ve muhalefet partileri ile görüşüyor.

Muhalefetin verdiği yasa teklifleri ise her zaman olduğu gibi AK Parti ve MHP oylarıyla reddediliyor.

EYT'liler haklarının iade edilmesi ve yaş sınırının kaldırılması için taleplerini daha çok muhalif partilerin gündemine aldırmayı başarsalar da iktidarın bu taleplere sıcak değil.

 

NE OLACAK?

 

Çalışmayan ve EYT'li olduğu için emekli de olamayan insanların sağlık durumlarından da sıkıntıları var. Hem kendilerinin hem de yakınlarının tedavi olmalarını Genel Sağlık Sigorta (GSS) prim borcu olanların kamu hastanelerinden ücretsiz sağlık hizmeti alabilmeleri zorlaşıyor. Bunlara tanınan süre 2020 yılı sonuna kadardı, sona erdi.

GSS borcu bulunanlar, muayene ücreti ve reçete ücretinin tamamını ödeyerek sağlık hizmetlerinden faydalanabiliyorlar.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, kendilerine başvuran hemşehrilerinin GSS ödemelerini gerçekleştirdiklerini açıkladı.

SON SÖZ

 

EYT'liler, kanunla belirlenen yaş ve prim gününü doldurmak zorunda. Sigorta başlangıç tarihi, prim sayısı ve kişinin belli bir yaşı tamamlanan çalışan emekli olabilecek.

Kaynak: Editör:
Etiketler: EMEKLİLİKTE, (YOLUNDA, AYAKLARI), 'YAŞA', TAKILANLAR,
Yorumlar
Haber Yazılımı